IQ bao nhiêu là cao? Cách đọc điểm IQ và bách phân vị
WAI biên soạn · Cập nhật
Trả lời nhanh
Trên thang IQ phổ biến (trung bình 100, độ lệch chuẩn 15), điểm 115 cao hơn khoảng 84% người trong nhóm chuẩn, còn điểm 130 cao hơn khoảng 98%. Khoảng hai phần ba số người có điểm từ 85 đến 115. Tuy vậy, “cao” hay “thấp” chỉ có nghĩa khi biết điểm đó đến từ bài test nào và được so với nhóm người nào.
Bảng điểm IQ và bách phân vị
| Điểm IQ | So với trung bình | Bách phân vị (xấp xỉ) |
|---|---|---|
| 55 | thấp hơn 3 độ lệch chuẩn | dưới 1 |
| 70 | thấp hơn 2 độ lệch chuẩn | 2 |
| 85 | thấp hơn 1 độ lệch chuẩn | 16 |
| 100 | bằng trung bình | 50 |
| 115 | cao hơn 1 độ lệch chuẩn | 84 |
| 130 | cao hơn 2 độ lệch chuẩn | 98 |
| 145 | cao hơn 3 độ lệch chuẩn | trên 99 |
Nguồn cho mục này: Wechsler (2008)
Bách phân vị (percentile) là gì?
Bách phân vị cho biết bạn đứng ở đâu so với nhóm chuẩn. Bách phân vị 84 nghĩa là điểm của bạn cao hơn hoặc bằng khoảng 84% số người trong nhóm chuẩn — không có nghĩa là bạn làm đúng 84% số câu.
Bách phân vị thay đổi nhanh ở giữa thang và chậm ở hai đầu. Từ 100 lên 115 (15 điểm IQ), bách phân vị tăng từ 50 lên 84; nhưng từ 130 lên 145 (cũng 15 điểm), bách phân vị chỉ tăng từ khoảng 98 lên trên 99. Vì vậy ở vùng giữa, vài điểm IQ chênh lệch có thể làm bách phân vị thay đổi khá nhiều.
Các nhãn “trung bình”, “cao”, “rất cao”
Các nhà xuất bản bài test dùng những nhãn và ngưỡng khác nhau cho từng khoảng điểm, nên cùng một điểm có thể được gọi khác nhau ở hai nơi. WAI không gắn các nhãn như “thiên tài” hay “kém thông minh” cho kết quả trực tuyến: một chỉ số ước tính không đủ cơ sở để xác định năng khiếu hay khuyết tật trí tuệ — những kết luận đó cần chuyên gia và bài test chuẩn hóa cá nhân.
Còn “IQ trung bình của người Việt Nam” là bao nhiêu?
Trên mạng có nhiều con số khác nhau, thậm chí mâu thuẫn nhau, về IQ trung bình theo quốc gia. Các con số này thường được tổng hợp từ những bài test, năm đo và cách chọn người khác nhau, nên rất khó so sánh. WAI không nêu một con số “IQ trung bình người Việt” vì chúng tôi chưa thấy dữ liệu đại diện, đủ tin cậy để làm điều đó.
Một lý do nữa để thận trọng: điểm trung bình của cả một quần thể có thể thay đổi rất nhiều qua các thế hệ. Dữ liệu từ 14 quốc gia cho thấy mức tăng từ 5 đến 25 điểm IQ chỉ trong một thế hệ — hiện tượng thường gọi là hiệu ứng Flynn (Flynn, 1987).
Nguồn cho mục này: Flynn (1987)
Điểm IQ cao nói lên điều gì?
Điểm IQ cao cho thấy bạn làm tốt các dạng câu hỏi trong bài test đó so với nhóm chuẩn. Điểm IQ có liên hệ với học tập và công việc, nhưng không quyết định tất cả: tính cách, nỗ lực, cơ hội và môi trường cũng quan trọng (Poropat, 2009). Xem thêm IQ và học tập, nghề nghiệp.
Nguồn cho mục này: Poropat (2009)
Câu hỏi thường gặp về điểm IQ và bách phân vị
IQ 100 có thấp không?
Không. Trên thang IQ trung bình 100, độ lệch chuẩn 15, điểm IQ 100 đúng bằng mức trung bình của nhóm chuẩn và tương ứng bách phân vị 50 — tức là cao hơn khoảng một nửa số người trong nhóm đó (Wechsler, 2008).
Bách phân vị 75 nghĩa là gì?
Bách phân vị 75 nghĩa là kết quả cao hơn hoặc bằng khoảng 75% số người trong nhóm chuẩn. Trên thang IQ trung bình 100, độ lệch chuẩn 15, bách phân vị 75 tương ứng điểm IQ khoảng 110. Bách phân vị 75 không có nghĩa là trả lời đúng 75% số câu.
Điểm IQ 130 hiếm đến mức nào?
Theo phân phối chuẩn của thang IQ trung bình 100, độ lệch chuẩn 15, chỉ khoảng 2% số người có điểm IQ từ 130 trở lên. Mức hiếm này chỉ đúng khi điểm đến từ bài test có nhóm chuẩn đáng tin; một chỉ số IQ ước tính trực tuyến có sai số lớn hơn.
Nguồn cho mục này: Wechsler (2008)
Đọc tiếp
- IQ là gì?IQ là điểm so sánh kết quả bài test năng lực nhận thức của bạn với một nhóm chuẩn, trên thang trung bình 100. Tìm hiểu IQ đo gì, cách tính, test IQ là gì và những hiểu lầm phổ biến.
- Chỉ số IQ ước tínhVì sao kết quả test IQ trực tuyến nên được hiểu là chỉ số ước tính: nhóm chuẩn, điều kiện làm bài, sai số đo và giới hạn thời gian — và cách đọc kết quả cho đúng.
- IQ và học tập, nghề nghiệpNăng lực nhận thức và việc học có liên hệ hai chiều: IQ và số năm đi học tương quan dương, và đi học thêm cũng nâng điểm IQ. Nhưng tính cách và nỗ lực đóng góp riêng — và không có “bảng nghề theo IQ” đáng tin.
Nguồn tham khảo
- Wechsler, D. (2008). Wechsler Adult Intelligence Scale—Fourth Edition (WAIS-IV). Pearson. Thông tin kỹ thuật được xác nhận qua: Canivez, G. L. (2010). Review of the Wechsler Adult Intelligence Scale—Fourth Edition. In The Eighteenth Mental Measurements Yearbook (pp. 684–688). Buros Institute of Mental Measurements.
- Flynn, J. R. (1987). Massive IQ gains in 14 nations: What IQ tests really measure. Psychological Bulletin, 101(2), 171–191. doi:10.1037/0033-2909.101.2.171
- Poropat, A. E. (2009). A meta-analysis of the five-factor model of personality and academic performance. Psychological Bulletin, 135(2), 322–338. doi:10.1037/a0014996
Nội dung mang tính giáo dục, không phải chẩn đoán và không thay thế tư vấn của chuyên gia tâm lý hay y tế. Xem cách WAI đo và giới hạn ở trang Phương pháp.