IQ và học tập, nghề nghiệp: liên hệ thật và giới hạn

Liên hệ hai chiều giữa IQ và giáo dục

Người có điểm test trí tuệ cao hơn thường đi học lâu hơn. Nhưng chiều ngược lại cũng đúng: tổng hợp các nghiên cứu gần với thực nghiệm trên hơn 600.000 người cho thấy mỗi năm học thêm gắn với mức tăng khoảng 1 đến 5 điểm IQ (Ritchie & Tucker-Drob, 2018). Nói cách khác, năng lực nhận thức vừa ảnh hưởng đến việc học, vừa được việc học nuôi dưỡng.

Nguồn cho mục này: Ritchie & Tucker-Drob (2018)

Không chỉ có IQ: vai trò của tính cách

Một phân tích gộp về Big Five và kết quả học tập (cỡ mẫu gộp lên tới hơn 70.000 người) cho thấy (Poropat, 2009):

• Kết quả học tập tương quan có ý nghĩa với Hòa hợp, Tận tâm và Cởi mở.
• Liên hệ giữa Tận tâm và kết quả học tập phần lớn độc lập với trí thông minh.
• Khi đã tính đến kết quả học phổ thông, Tận tâm đóng góp vào việc dự báo kết quả đại học nhiều ngang với trí thông minh.
• Mức liên hệ thay đổi theo cấp học và độ tuổi.

Nguồn cho mục này: Poropat (2009)

Có nên chọn ngành theo điểm IQ?

Trên mạng có những bảng “nghề phù hợp với từng mức IQ”. WAI không làm những bảng như vậy, vì:

• Kết quả test trực tuyến là ước tính, có sai số — xem Chỉ số IQ ước tính là gì?.
• Liên hệ giữa IQ và kết quả học tập, công việc là xu hướng của nhóm lớn, không phải lời tiên đoán cho từng người.
• Sở thích, tính cách, nỗ lực và cơ hội đều đóng góp — và năng lực nhận thức còn thay đổi theo quá trình học.

Cách dùng kết quả IQ trong học tập

• Nhìn hồ sơ từng phần năng lực để chọn cách học: ví dụ nếu phần trí nhớ ngắn hạn tương đối thấp hơn, hãy ghi chép và chia nhỏ thông tin nhiều hơn.
• Đặt mục tiêu theo tiến bộ của chính mình, không so điểm với bạn bè.
• Đừng dùng một con số để tự giới hạn: theo nghiên cứu, giáo dục là cách nhất quán và bền vững nhất từng được xác định để nâng năng lực nhận thức (Ritchie & Tucker-Drob, 2018).

Nguồn cho mục này: Ritchie & Tucker-Drob (2018) · AERA, APA & NCME (2014)

Đọc tiếp

• Định hướng nghề nghiệpTính cách và năng lực là hai mảnh ghép trong định hướng học tập, nghề nghiệp — bên cạnh sở thích, giá trị, kỹ năng và cơ hội thực tế. Cách dùng kết quả test có trách nhiệm cho học sinh, sinh viên.
• IQ là gì?IQ là điểm so sánh kết quả bài test năng lực nhận thức của bạn với một nhóm chuẩn, trên thang trung bình 100. Tìm hiểu IQ đo gì, cách tính, test IQ là gì và những hiểu lầm phổ biến.
• IQ bao nhiêu là cao?Trên thang IQ trung bình 100, độ lệch chuẩn 15: khoảng hai phần ba số người có điểm 85–115, điểm 130 cao hơn khoảng 98% người. Cách đọc điểm IQ, bách phân vị và các nhãn phân loại.