IQ có thay đổi không? Điều nghiên cứu dài hạn cho thấy

Ổn định: thứ bậc giữa người với người thay đổi chậm

Rất ít nghiên cứu đo cùng một người lúc nhỏ và lúc về già. Một ngoại lệ là nhóm Lothian Birth Cohort 1921 ở Scotland: 106 người làm cùng một bài test trí tuệ lúc 11 tuổi và lại làm lúc 90 tuổi. Tương quan giữa hai lần là .54 (và .67 sau khi hiệu chỉnh cho việc nhóm mẫu bị thu hẹp) (Deary, Pattie & Starr, 2013).

Hiểu con số này thế nào? Tương quan .54 cho thấy người có điểm cao lúc nhỏ có xu hướng vẫn cao hơn mức trung bình khi về già — nhưng xa mới là trùng khớp. Nhiều người đổi vị trí đáng kể sau gần 80 năm.

Nguồn cho mục này: Deary và cộng sự (2013)

Thay đổi: giáo dục có tác động đo được

Điểm test trí tuệ và số năm đi học tương quan dương — nhưng là do người giỏi hơn học lâu hơn, hay do học lâu hơn làm tăng trí tuệ? Một phân tích gộp 142 kết quả từ 42 bộ dữ liệu, hơn 600.000 người, dùng các thiết kế gần với thực nghiệm để tách hai khả năng này. Kết quả: mỗi năm học thêm gắn với mức tăng khoảng 1 đến 5 điểm IQ, kéo dài suốt đời và có ở mọi nhóm năng lực được nghiên cứu (Ritchie & Tucker-Drob, 2018).

Các tác giả kết luận rằng giáo dục là cách nhất quán, vững chắc và bền lâu nhất từng được xác định để nâng trí thông minh.

Nguồn cho mục này: Ritchie & Tucker-Drob (2018)

Thay đổi qua thế hệ: hiệu ứng Flynn

Khi so sánh các thế hệ, dữ liệu từ 14 quốc gia cho thấy điểm IQ tăng từ 5 đến 25 điểm chỉ trong một thế hệ (Flynn, 1987). Riêng dữ liệu Hà Lan cho thấy những yếu tố môi trường chưa xác định, đủ mạnh để giải thích 15 trong số 20 điểm tăng. Chính Flynn cho rằng hiện tượng này đặt ra câu hỏi về việc bài test IQ thực sự đo cái gì — và là lý do bảng quy đổi của các bài test cần được cập nhật định kỳ.

Nguồn cho mục này: Flynn (1987)

Còn các cách “tăng IQ nhanh”?

Hãy thận trọng với lời hứa tăng IQ trong vài tuần. Bằng chứng mạnh nhất hiện có là về giáo dục kéo dài nhiều năm, không phải về một khóa luyện đề ngắn. Làm đi làm lại cùng một dạng câu hỏi có thể khiến bạn quen dạng câu — điểm tăng vì quen dạng không đồng nghĩa với năng lực tư duy tăng.

Nếu bạn làm lại bài test IQ

• So sánh hai lần làm trong điều kiện giống nhau (cùng thiết bị, không bị gián đoạn, không mệt).
• Coi chênh lệch nhỏ là bình thường — đó là sai số đo, không phải bạn “thông minh lên” hay “kém đi”.
• Trên WAI, mỗi lần làm lại bạn nhận một bộ đề khác, để không trả lời lại đúng những câu đã gặp.

Câu hỏi thường gặp về IQ và thời gian

Nguồn cho mục này: Deary và cộng sự (2013) · Ritchie & Tucker-Drob (2018)

Đọc tiếp

• IQ là gì?IQ là điểm so sánh kết quả bài test năng lực nhận thức của bạn với một nhóm chuẩn, trên thang trung bình 100. Tìm hiểu IQ đo gì, cách tính, test IQ là gì và những hiểu lầm phổ biến.
• Chỉ số IQ ước tínhVì sao kết quả test IQ trực tuyến nên được hiểu là chỉ số ước tính: nhóm chuẩn, điều kiện làm bài, sai số đo và giới hạn thời gian — và cách đọc kết quả cho đúng.
• Tính cách có thay đổi không?Tính cách vừa khá bền vừa có thay đổi: độ ổn định tăng dần theo tuổi, nhiều người trở nên tận tâm và ổn định cảm xúc hơn khi trưởng thành, và chủ động thay đổi là có thể ở một mức nhất định.