Chọn nghề theo tính cách có nên không? Big Five và nghề nghiệp

Big Five và 6 nhóm nghề của Holland

Mô hình sở thích nghề nghiệp của Holland chia thành 6 nhóm, viết tắt RIASEC: Kỹ thuật (Realistic), Nghiên cứu (Investigative), Nghệ thuật (Artistic), Xã hội (Social), Doanh nhân (Enterprising) và Nghiệp vụ (Conventional). Phân tích gộp của Barrick, Mount và Gupta (2003) cho thấy:

• Liên hệ mạnh nhất: Hướng ngoại – Doanh nhân (hệ số .41) và Cởi mở – Nghệ thuật (.39).
• Ba nhóm khác có liên hệ vừa phải với ít nhất một yếu tố tính cách.
• Nhóm Kỹ thuật không liên hệ với yếu tố tính cách nào.
• Khi dùng cả 5 yếu tố để dự báo từng nhóm nghề, mức giải thích được dao động từ rất thấp (Kỹ thuật) đến vừa phải (Doanh nhân).

Hệ số .41 là một liên hệ vừa phải: nó cho thấy một xu hướng, không phải quy luật cho từng người.

Nguồn cho mục này: Barrick và cộng sự (2003)

Tính cách và hiệu quả công việc

Trong phân tích gộp về Big Five và hiệu quả công việc ở 5 nhóm nghề, Tận tâm là yếu tố duy nhất liên hệ nhất quán với mọi tiêu chí ở mọi nhóm nghề. Hướng ngoại có giá trị dự báo ở quản lý và bán hàng; Cởi mở và Hướng ngoại liên hệ với kết quả đào tạo; nhiều liên hệ còn lại rất nhỏ (Barrick & Mount, 1991).

Nguồn cho mục này: Barrick & Mount (1991)

Cách dùng tính cách khi chọn nghề

• Nghĩ về môi trường và cách làm việc: làm một mình hay theo nhóm, ổn định hay thay đổi, nhiều người hay ít người.
• Coi mỗi gợi ý là một giả thuyết để thử: nói chuyện với người trong nghề, đi thực tập, làm dự án nhỏ.
• Điểm thấp ở một yếu tố không có nghĩa bạn không thể làm tốt một nghề — có thể bạn cần cách làm khác, hoặc chọn một vị trí khác trong cùng ngành.

Những điều không nên làm

• Chọn ngành chỉ dựa trên một mã kiểu tính cách 4 chữ cái — cách suy luận từ mã kiểu cần rất thận trọng (Pittenger, 2005).
• Dùng bài test tính cách để tuyển dụng hay loại ứng viên khi không có bằng chứng hiệu lực cho đúng mục đích đó (AERA, APA & NCME, 2014). WAI không hỗ trợ cách dùng này.
• Tin vào những bảng “nghề hợp với tính cách X” quá cụ thể — các liên hệ trong nghiên cứu là xu hướng của nhóm lớn, không phải lời phán cho từng người.

Nguồn cho mục này: Pittenger (2005) · AERA, APA & NCME (2014)

Câu hỏi thường gặp về tính cách và nghề nghiệp

Nguồn cho mục này: Barrick và cộng sự (2003) · Barrick & Mount (1991)

Đọc tiếp

• Định hướng nghề nghiệpTính cách và năng lực là hai mảnh ghép trong định hướng học tập, nghề nghiệp — bên cạnh sở thích, giá trị, kỹ năng và cơ hội thực tế. Cách dùng kết quả test có trách nhiệm cho học sinh, sinh viên.
• 5 yếu tố Big FiveGiải thích từng yếu tố Big Five — Hướng ngoại, Hòa hợp, Tận tâm, Ổn định cảm xúc, Cởi mở — với biểu hiện khi điểm cao, điểm thấp, và vì sao không có mức nào tốt hay xấu tuyệt đối.
• Điểm mạnh, điểm yếuĐiểm mạnh và điểm yếu phụ thuộc bối cảnh. Cách dùng hồ sơ năng lực, 5 yếu tố tính cách và góp ý của người khác để nhận ra mình làm tốt ở đâu, dễ vấp ở đâu.