Big Five là gì? Mô hình 5 yếu tố tính cách

5 yếu tố của Big Five

Trong một số tài liệu, yếu tố thứ tư được gọi theo chiều ngược lại là Neuroticism (tính dễ bất ổn cảm xúc). WAI dùng tên Ổn định cảm xúc để điểm cao nghĩa là vững vàng hơn — cùng một chiều đo, chỉ đổi hướng gọi tên. Đọc kỹ từng yếu tố ở bài 5 yếu tố tính cách Big Five.

Big Five đến từ đâu?

Big Five không do một người “nghĩ ra” mà hình thành từ nhiều thập kỷ nghiên cứu cách con người mô tả tính cách. Nhà tâm lý học Lewis R. Goldberg đã phát triển một bộ chỉ báo cho cấu trúc 5 yếu tố (Goldberg, 1992) — chính bộ chỉ báo này là nguồn của 100 câu hỏi trong bài tính cách của WAI. McCrae và Costa đã kiểm chứng cấu trúc 5 yếu tố khi so sánh nhiều công cụ đo và cả đánh giá từ người khác, không chỉ tự đánh giá (McCrae & Costa, 1987).

Nguồn cho mục này: McCrae & Costa (1987) · Goldberg (1992)

Chiều, không phải kiểu

Điểm khác biệt lớn nhất giữa Big Five và các bài test chia người thành “kiểu” (như mã 4 chữ cái của MBTI) là: Big Five đo mức độ trên từng chiều. Phần lớn chúng ta nằm đâu đó ở giữa, không hoàn toàn hướng ngoại hay hoàn toàn hướng nội. Việc suy luận từ một mã kiểu 4 chữ cái cần được thận trọng vì những giới hạn về đo lường đã được chỉ ra (Pittenger, 2005). So sánh chi tiết ở bài Test tính cách có đáng tin không?.

Nguồn cho mục này: Pittenger (2005)

Big Five dùng để làm gì — và không dùng để làm gì

• Phù hợp: hiểu xu hướng của bản thân, trò chuyện về cách học và làm việc hợp với mình, phát triển cá nhân và đội nhóm.
• Có cơ sở nghiên cứu: các liên hệ giữa Big Five và kết quả cuộc sống được tái lập khá tốt — trong 78 liên hệ đã công bố được kiểm tra lại, 87% cho kết quả có ý nghĩa đúng hướng, dù độ lớn thường chỉ bằng khoảng 77% nghiên cứu gốc (Soto, 2019).
• Không phù hợp: chẩn đoán rối loạn nhân cách hay vấn đề sức khỏe tâm thần; làm căn cứ duy nhất để tuyển dụng, loại ứng viên hay đánh giá một người (AERA, APA & NCME, 2014).

Nguồn cho mục này: Soto (2019) · AERA, APA & NCME (2014)

Bài tính cách của WAI dùng Big Five thế nào?

Bài tính cách của WAI dùng bản dịch tiếng Việt của 100 câu thuộc bản IPIP 100 câu đại diện cho các chỉ báo Big Five của Goldberg (1992) — 20 câu cho mỗi yếu tố, thuộc phạm vi công cộng. Mỗi yếu tố được tính điểm trên thang 0–100. WAI còn gợi ý một “nhóm tính cách” dựa trên 2 yếu tố nổi bật nhất — đó là cách diễn giải cho dễ hiểu do WAI viết, không phải một phân loại khoa học. Xem IPIP là gì? và trang Phương pháp.

Nguồn cho mục này: Goldberg (1992) · IPIP — thang Big-Five Factor Markers

Câu hỏi thường gặp về Big Five

Nguồn cho mục này: AERA, APA & NCME (2014) · Roberts & DelVecchio (2000)

Các bài trong chủ đề này

• 5 yếu tố tính cách Big Five: điểm cao, điểm thấp nghĩa là gì?Giải thích từng yếu tố Big Five — Hướng ngoại, Hòa hợp, Tận tâm, Ổn định cảm xúc, Cởi mở — với biểu hiện khi điểm cao, điểm thấp, và vì sao không có mức nào tốt hay xấu tuyệt đối.
• Test tính cách có đáng tin không? Cách nhận biết một bài test nghiêm túcMột bài test tính cách đáng tin cần câu hỏi có nguồn gốc rõ ràng, độ tin cậy được công bố và cách diễn giải thận trọng. Hiệu ứng Barnum, MBTI và 6 điều nên kiểm tra trước khi tin kết quả.
• Tính cách có thay đổi không? Nghiên cứu dài hạn nói gìTính cách vừa khá bền vừa có thay đổi: độ ổn định tăng dần theo tuổi, nhiều người trở nên tận tâm và ổn định cảm xúc hơn khi trưởng thành, và chủ động thay đổi là có thể ở một mức nhất định.
• IPIP là gì? Kho câu hỏi tính cách công khai cho khoa họcIPIP (International Personality Item Pool) là kho câu hỏi tính cách thuộc phạm vi công cộng do Lewis R. Goldberg khởi xướng. Vì sao IPIP quan trọng và bài tính cách của WAI dùng IPIP thế nào.