Khám phá bản thân bắt đầu từ đâu? Một khung đơn giản, có cơ sở

Bốn lớp của việc hiểu bản thân

Các lớp này liên quan nhưng không thay thế nhau. Ví dụ, nghiên cứu cho thấy tính cách Big Five và nhóm sở thích nghề nghiệp có liên hệ, nhưng không phải là hai cách gọi của cùng một thứ (Barrick, Mount & Gupta, 2003).

Nguồn cho mục này: Barrick và cộng sự (2003)

Tự đánh giá và góc nhìn của người khác

Không ai hiểu mình trọn vẹn chỉ bằng tự nhìn vào trong. Nghiên cứu cho thấy chính mỗi người đánh giá tốt nhất những nét khó quan sát từ bên ngoài như lo âu, cảm xúc; bạn bè lại đánh giá chính xác hơn những nét liên quan đến trí tuệ; còn với sự hướng ngoại, bản thân và người khác đánh giá tốt như nhau (Vazire, 2010).

Gợi ý thực tế: sau khi làm một bài test, hãy hỏi 2–3 người hiểu bạn xem họ có thấy bạn như vậy không — đặc biệt ở những điểm bạn ngạc nhiên.

Nguồn cho mục này: Vazire (2010)

Cẩn thận với nhãn dán

• Một mô tả nghe “đúng quá” chưa chắc đã nói về riêng bạn — đó có thể là hiệu ứng Barnum (Forer, 1949). Xem Test tính cách có đáng tin không?.
• Tính cách và năng lực thay đổi theo thời gian, nhất là ở tuổi trẻ (Roberts & DelVecchio, 2000). Kết quả hôm nay là ảnh chụp, không phải bản án.
• Điểm cao hay thấp trên một yếu tố tính cách không phải tốt hay xấu — xem Cách xác định điểm mạnh, điểm yếu.

Nguồn cho mục này: Forer (1949) · Roberts & DelVecchio (2000)

Một lộ trình 4 bước

1. Ghi lại trong một tuần: việc gì khiến bạn hứng thú, việc gì khiến bạn kiệt sức.
2. Làm một bài test có nguồn gốc rõ ràng cho năng lực và tính cách, đọc kết quả theo từng chiều thay vì chỉ một nhãn.
3. Đối chiếu với góp ý của 2–3 người hiểu bạn.
4. Thử một việc nhỏ liên quan đến điều bạn vừa hiểu ra (một dự án, một câu lạc bộ, một khóa học ngắn) và quan sát phản ứng của chính mình.

Còn WAI Play thì sao?

WAI Play là các bài test vui 1 phút để trò chuyện về bản thân với bạn bè — không phải bài đo khoa học. Nếu muốn kết quả dựa trên thang đo có nguồn gốc, hãy dùng bài IQ và bài tính cách Big Five.

Các bài trong chủ đề này

• Cách xác định điểm mạnh, điểm yếu của bản thân mà không tự dán nhãnĐiểm mạnh và điểm yếu phụ thuộc bối cảnh. Cách dùng hồ sơ năng lực, 5 yếu tố tính cách và góp ý của người khác để nhận ra mình làm tốt ở đâu, dễ vấp ở đâu.

Đọc tiếp

• Big Five là gì?Big Five mô tả tính cách qua 5 chiều: Hướng ngoại, Hòa hợp, Tận tâm, Ổn định cảm xúc và Cởi mở. Mô hình này đo gì, khác MBTI thế nào và nên đọc kết quả ra sao.
• IQ là gì?IQ là điểm so sánh kết quả bài test năng lực nhận thức của bạn với một nhóm chuẩn, trên thang trung bình 100. Tìm hiểu IQ đo gì, cách tính, test IQ là gì và những hiểu lầm phổ biến.
• Định hướng nghề nghiệpTính cách và năng lực là hai mảnh ghép trong định hướng học tập, nghề nghiệp — bên cạnh sở thích, giá trị, kỹ năng và cơ hội thực tế. Cách dùng kết quả test có trách nhiệm cho học sinh, sinh viên.